Online ForummHoş geldin, Misafir.
Son Ziyaretiniz:
Mesaj Sayınız: 0


    7.sınıf ses bilgisi

    Paylaş

    Admin
    Admin
    Admin

    Aktiflik :
    999 / 999999 / 999

    Cinsiyet : Erkek
    Mesaj Sayısı : 136
    Rep Gücü : 1000719
    Rep Puanı : 2
    Kayıt tarihi : 19/02/11
    Yaş : 20
    Nerden : Diyarbakır

    yeni 7.sınıf ses bilgisi

    Mesaj tarafından Admin Bir Salı Haz. 28, 2011 12:42 pm

    Ses Bilgisi (7. Sınıf)
    Ses: İnsanlar duygu ve düşüncelerini dil aracılığıyla aktarırlar. Dil sözcüklerden oluşur. Sözcükler seslerden oluşan anlamlı bütünlerdir.

    Ses, dilin söylenen ve duyulan en küçük parçasıdır. Harfler, sesleri yazıda gösteren işaretlerdir.


    Dilimizde sesler ünlü ve ünsüz olmak üzere ikiye ayrılır.



    Ünlüler (Sesliler): Ses yolunda herhangi bir engele çarpmadan çikan seslere ünlü denir. Dilimizde sekiz ünlü harf vardır: a, e, ı, i, o, ö, u, ü. Ünlü harflerin her birinin üç özelliği vardır.

    Aşağıdaki tabloda ünlüler bu özelliklerine göre gruplandırılmıştır:




    Düz
    Yuvarlak

    GENİŞ DAR GENİŞ DAR
    KALIN a ı o u
    İNCE e i ö ü


    Büyük Ünlü Uyumu


    Bu uyuma kalınlık-incelik uyumu da denir. Bir sözcüğün ilk hecesinde kalın bir ünlü (a, ı, o, u) bulunuyorsa diğer hecelerdeki ünlüler de kalın; ince bir ünlü (e, i, ö, ü) bulunuyorsa diğer hecelerdeki ünlüler de ince olur.

    çalışmak, okullarımız, etkisiz, öğrenciler...

    Yukarıdaki örneklerde sözcükler, kalınlık-incelik bakımından uyumlu olduklarından büyük ünlü uyumuna uymaktadır.

    Örnek Soru - 1:

    Aşağıdaki sözcüklerden hangisi büyük ünlü uyumuna uymaz?


    A) sınırlı
    B) görgülü
    C) bakımsız
    D) meraklı

    Yanıt: D


    Örnek Soru - 2


    Aşağıdaki cümlelerin hangisinde büyük ünlü uyumuna aykırı sözcük yoktur?


    A) Isıtılan demir genişler.
    B) Çalışan insan her zaman başarır.
    C) imzalanacak çok belge var.
    D) Kardeşimle ödevlerimi yazıyorum.

    Yanıt: A



    Örnek Soru - 3:

    Aşağıdaki kelimelerin hangisinde büyük sesli uyumu aranır?

    A) Kütüphane B) Söz
    C) Öğrenci D) Televizyon
    (1991-KLJ)

    Yanıt: C

    Uyarı: Bazı sözcükler Türkçe oldukları hâlde zamanla değişikliğe uğradığı için ünlü uyumuna uymamaktadır.




    ESKİDEN GÜNÜMÜZDE
    karındaş kardeş
    alma elma
    ana anne
    kangı hangi





    Aşağıdaki ekler tek biçimli olduğu için büyük ünlü uyumuna uymaz:

    -yor ==> geliyor

    -ken ==> koşarken

    -leyin ==> akşamleyin

    -(ı)mtırak ==> ekşimtırak

    -ki ==> bununki

    -daş ==> meslektaş

    Küçük Ünlü Uyumu


    Bu uyuma düzlük-yuvarlaklık uyumu da denir. Küçük ünlü uyumunda iki kural vardır:


    a. Bir sözcüğün ilk hecesinde düz ünlü (a, e, ı, i) varsa onu takip eden hecelerde düz ünlüler bulunur:


    kitaplık, erdemli...

    b. Bir sözcüğün ilk hecesinde yuvarlak ünlü (o, ö, u, ü) varsa bu heceyi izleyen ilk hecede düz-geniş ünlü (a, e) veya dar-yuvarlak ünlü (u, ü) bulunur:

    okumaktan, örnekler, umutlar...


    Uyarı: Küçük ünlü uyumunda hece takibi vardır. Yani birinci heceyle ikinci, ikinci heceyle de üçüncü hecenin uyumlu olması gerekir:

    gözlerimiz, gördükleri, öğrenci...


    Ünlü uyumlarının aranmadığı sözcükler:



    Tek heceli sözcük: ev, sert, ilk...

    Birleşik sözcükler: birkaç, Karagöz, ilkokul...

    Yabancı sözcükler: medya, kaset, şeffaf...


    Uyarı: Kimi sözcükler Türkçe oldukları hâlde küçük ünlü uyumuna uymamaktadır.

    çamur
    yağmur
    karpuz



    Örnek Soru - 4:


    Aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcük küçük ünlü uyumuna uymamaktadır?

    A) Soğanı iyice kavur.
    B) Dergileri rafa diziver.
    C) Artık bu masal kabak tadı verdi.
    D) Gölün suyu çekildi.

    Yanıt: A


    Ünsüzler (Sessizler)

    Ses yolunda bir engele çarparak çıkan seslere ünsüz denir.

    Dilimizde yirmi bir ünsüz vardır: b, c, ç, d, f, g, ğ, h, j, k, I, m, n, p, r, s, ş, t, v, y, z.

    Ses tellerinin titreşmesiyle oluşan ünsüzlere yumuşak ünsüzler adı verilir: b, c, d, g, ğ, j, I, m, n, r, v, y, z.


    Ses telleri titreşmeden oluşan ünsüzlere sert ünsüzler adı verilir: ç, f, h, k, p, s, ş, t.

    Türkçede Hece Çeşitleri

    Bir solukta çıkarılan ses ya da ses birliğine hece denir.

    Hece sayısını ünlüler belirler. Bir sözcükte kaç tane ünlü varsa o kadar hece vardır. Örneğin, "bek-let-ti" sözcüğünde üç ünlü bulunduğundan bu sözcük üç hecelidir.

    Dilimizde altı çeşit hece vardır:

    1. Bir ünlüden oluşan heceler: o, a
    2. Bir ünsüz, bir ünlüden oluşan heceler: su, bu, ne...
    3. Bir ünlü, bir ünsüzden oluşan heceler: ev, at, ol, es...
    4. Bir ünlü, iki ünsüzden oluşan heceler: üst, art, ilk...
    5. Bir ünsüz, bir ünlü ve bir ünsüzden oluşan heceler: bak, yer, yat...
    6. Bir ünsüz, bir ünlü ve iki ünsüzden oluşan heceler: Türk, dert, kırk...


    SES OLAYLARI


    Ünsüz Yumuşaması


    Türkçe sözcüklerin sonunda "b, c, d, g" yumuşak ünsüzleri bulunmaz; bunların yerine "p, ç, t, k" sert ünsüzleri bulunur, "p, ç, t, k" ile biten bir sözcüğe ünlü ile başlayan bir ek getirildiğinde

    "p>b'ye,

    ç>c'ye,

    t>d'ye,

    k>g, ğ'ye"

    dönüşür. Bu ses olayına ünsüz yumuşaması denir.

    çorap-ı > çorabı

    kaşık-ı > kaşığı

    renk-i > rengi

    kurt-u > kurdu

    amaç-ı > amacı

    Uyarı: Özel adlarda, çoğu tek heceli sözcüklerde ve yabancı sözcüklerde ünsüz yumuşaması olmaz.


    Zonguldak'a

    Burak'ı

    kat-ı>katı

    çöp-ü>çöpü

    jilet-i>jileti

    hukuk-u> hukuku
    Örnek Soru - 5:


    Aşağıdaki kelimelerden hangisine sesliyle başlayan bir ek getirildiğinde yumuşama görülmez?


    A) Kırbaç B) Yatak
    C) Devlet D) Kebap
    (1993-DPY)

    Yanıt: D

    Örnek Soru - 6:

    Aşağıdaki cümlelerin hangisinde sert ünsüz yumuşaması yoktur?

    A) Bu işten umudum kesildi.
    B) Soğuğa karşı tedbirli olmalıyız.
    C) Yaz tatilinde oldukça dinlendik.
    D) Kitabımı çantaya yerleştirdim.
    (1994-DPY)

    Yanıt: C


    Ünsüz Benzeşmesi (Sertleşme)

    Türkçede sert ünsüzlerle (p, ç, t, k, s, ş, f, h) biten sözcüklere "c, d, g" ünsüzleri ile başlayan bir ek getirildiğinde ekteki "c, d, g" ünsüzleri "ç, t, k"ye dönüşür. Bu duruma ünsüz sertleşmesi ya da ünsüz benzeşmesi denir.

    sınıf - ça ==> sınıfça

    git - di ==> gitti

    Türk - çe ==> Türkçe

    ağaç - da ==> ağaçta

    savaş - çı ==> savaşçı

    sabah - dan ==> sabahtan

    matkap - dan ==> matkaptan

    * Rakamlara ek getirilirken de sert ünsüz uyumu kuralına uyulur.

    1973'de değil, 1973'te olmalı. Çünkü 3(üç) ç ile bittiğinden d ile başlayan ek t ile başlamalı.


    Saat 5'de değil 5' te,


    1994'de değil 1994'te...

    Örnek Soru - 7:


    Aşağıdaki cümlelerin hangisinde sert ünsüz benzeşmesine örnek vardır?

    A) Bu sokağın yolları çok bozuk.
    B) Baskın basanındır, derler.
    C) Kapalı yollar bir bir açılıyor.
    D) Her söze hemen inanır.
    (1993-DPY)

    Yanıt: B

    Örnek Soru - 8:


    Aşağıdaki cümlelerin hangisinde, ünsüz yumuşamasına uğramış bir sözcük yoktur?

    A) Anahtarı bulamayınca kilidi kırdılar.
    B) Kardeşim kızamığa yakalandı.
    C) Barışmaları için kardeşim aracı oldu.
    D) Masadaki kitabı bana verir misin?
    (1996-ATML)

    Yanıt: C


    n>m değişimi


    Dilimizde "b" ünsüzünden önce gelen "n" ünsüzü "m"ye dönüşür.

    tenbel > tembel

    canbaz > cambaz

    perşenbe > perşembe

    Uyarı: Özel adlarda ve birleşik sözcüklerde bu kurala uyulmaz.

    İstanbul, sonbahar, Zeytinbumu, binbaşı...



    Kaynaştırma (Koruyucu) Ünsüzleri


    Türkçe sözcüklerde iki ünlü yan yana bulunmaz. Ünlü ile biten bir sözcüğe, ünlü ile başlayan ekler gelecek olursa bu iki ünlü arasına "y-ş-s-n" ünsüzlerinden biri girer.



    masa-s-ı

    masa-y-ı

    bahçe-s-i

    bahçe-y-i

    iki-ş-er

    altı-ş-ar
    Uyarı: Kaynaştırma ünsüzleri sözcüğün kökünde aranmaz.


    kayık, kaşık...

    Bu sözcüklerdeki altı çizili ünsüzler kaynaştırma değildir.


    Uyarı:

    "Senin kitab-ın-ı aldım." cümlesinde altı çizili "-in" eki iyelik ekidir, kaynaştırma ünsüzü yoktur.

    "Onun kitab-ı-n-ı aldım." cümlesinde iyelik eki "-ı" olduğu için "n" kaynaştırma ünsüzüdür.


    Örnek Soru -9:


    Aşağıdaki sözcüklerden hangisinde kaynaştırma ünsüzü yoktur?

    A) Yirmişer B) Kapıya
    C) Halısı D) Düğünün

    Yanıt: D




    Ulama


    Ulama, ünsüzle biten bir sözcükten sonra ünlüyle başlayan bir sözcük geldiğinde, önceki sözcüğün son ünsüzünün sonrakinin başına eklenerek okunmasıdır.

    sabah oldu


    açık alan


    Onlar ile korularda el ele tutuşun.

    Uyarı: Aralarında noktalama işareti bulunan sözcükler arasında ulama olmaz.

    "Kardeşim, eve geldi."

    Bu cümlede belirlenen yerde ulama yoktur.



    Örnek Soru - 10:


    Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ulama yoktur?

    A) Sultan Murat eydür, gelsün göreyim.
    B) Nice kahramandır ben de bileyim.
    C) Vezirlik isterse üç tuğ vereyim.
    D) Yiğitlere serdar oldu Genç Osman.
    (1993 DPY)

    Yanıt: B




    Ünlü Daralması

    Şimdiki zaman eki "-yor"daki "y" sesi kendinden önce gelen geniş ünlüleri (a, e) daraltıp "ı, i, u, ü"ye dönüştürür.

    ara - yor > arıyor

    temizle - yor > temizliyor

    görme - yor > görmüyor

    unutma - yor > unutmuyor

    de - yor > diyor

    * Kimi zaman kaynaştırma harfi "y"nin de böyle bir daralmaya yol açtığı görülür.


    ye - y - ecek > yiyecek

    de - y - e > diye ...

    Ünlü (Hece) Düşmesi


    İkinci hecelerinde dar ünlü (ı, i, u, ü) bulunan sözcüklere, ünlü ile başlayan ekler getirildiğinde ikinci hecedeki dar ünlü düşer. Bu kurala ünlü düşmesi veya hece düşmesi denir.

    alın -ı > alnı

    nabız -ı > nabzı

    nesil - i > nesli

    sabır - im > sabrım

    oğul - u > oğlu

    kayın-ı > kaynı

    devir - im > devrim

    ayır - ıl > ayrıl

    ileri - le > ilerle

    sıyır - ık > sıyrık

    * Birleşik sözcük yapılırken de hece düşmesi olabilir:

    kayıp olmak > kaybolmak

    sabır etmek > sabretmek

    devir etmek > devretmek


    Aşınma

    Aşınma, ünlü ile biten bir sözcüğün ünlü ile başlayan bir sözcükle birleşmesi sırasında iki ünlüden birinin düşmesi olayıdır.

    cuma ertesi > cumartesi

    ne için > niçin

    kahve altı > kahvaltı

    Bazı birleşik sözcüklerde iki ünlü yan yana olmadığı hâlde aşınma olur.

    kayın ana > kaynana

    pazar ertesi > pazartesi

    biri birine > birbirine


    Ünsüz Düşmesi

    Sonunda "k" sesi olan sözcükler küçültme ekleri "-cık, -cik, -cek, -cak" ve "-I" yapım ekini aldığında, sözcüğün sonundaki "k" sesi düşer.

    minik-cik > minicik

    ufak-cık > ufacık

    alçak-l >alçal-

    küçük-l- >küçül-



    Örnek Soru - 11:

    Aşağıdaki kelimelerin hangisinde sessiz düşmesi yoktur?

    A) Küçücük B) Büyücek
    C) Ufacık D) Kısacık
    (1993 DPY)

    Yanıt: D


    Örnek Soru - 12:


    Aşağıdaki kelimelerin hangisinde ses düşmesi vardır?

    A) Biricik B) Ufacık
    C) Azıcık D) İncecik
    (1994 EML)

    Yanıt: B


    Ünlü Türemesi

    Küçültme eki "-cık, -cik" bazı sözcüklere eklenirken bu ekten önce bir ünlünün türediği görülür.

    bir-cik > bir-i-cik,

    dar-cık > dar-a-cık

    az-cık > az-ı-cık

    genç-cik > genc-e-cik

    Ünsüz Türemesi

    Dilimize giren bazı yabancı sözcükler "etmek, olmak" fiilleriyle birleşik fiil oluşturduklarında ya da ünlü ile başlayan bir ek aldıklarında, bu sözcüklerin asıl biçimlerinde olan ikinci ünsüz ortaya çıkar.

    his et- > hisset-

    hal et- > hallet-

    ret et- > reddet-

    af ol- > affol-

    af-ı > affı

    hak-ım > hakkım

    zan-ım > zannım


    Sözcük Vurgusu


    Sözcükte bir hecenin diğerlerine göre daha baskın okunmasıdır.

    Türkçe sözcüklerde vurgu genelde son hecededir: çilek, sağlık, okul, kitap ...

    Ekler vurguyu üzerlerine alır: çiçekler, kitapçı, arkadaşım ...

    Olumsuzluk eki -ma, -me vurguyu kendinden önceki hecede bırakır: bekletme, başlama, anlamıyor...

    Yer adlarında vurgu ilk hecede veya orta hecede olabilir: Aydın, Ordu, Erzurum; İstanbul, Edirne, Denizli ...

    Pekiştirilmiş sözcüklerde ve ünlemlerde vurgu ilk hecededir: masmavi, sımsıcak, tertemiz ...


    Örnek Soru - 13:

    Aşağıdaki sözcüklerin hangisinde vurgu son hecededir?

    A) Gitmiyor B) Ağaçlar
    C) Ankara D) Yemyeşil

    Yanıt: B



      Forum Saati Cuma Ara. 09, 2016 9:41 am